Inclusie

Wat is inclusie(f onderwijs)
Wie zijn “Ouders voor Inclusie”
Wat doet “Ouders voor Inclusie”

Wat is inclusie(f onderwijs)?

Met inclusief onderwijs bedoelen wij een onderwijs waar iedereen erbij hoort, waar niemand uitgesloten wordt omwille van zijn "anders-zijn".

Inclusie wil ook letterlijk zeggen: ingesloten zijn, erbij horen. Het is het tegengestelde van exclusie (denk maar aan de BTW).

De inclusieve school waar wij van dromen, zet zijn poorten open voor alle kinderen, ongeacht hun af komst, huidskleur, mogelijkheden of beperkingen… . Alle kinderen leren en leven er samen. Zo is de school een afspiegeling van de maatschappij, waar ook mensen in alle diversiteit met elkaar samenleven.

Als ouders van kinderen met een handicap of beperking, benaderen we dat vanuit een specifieke hoek. In Vlaanderen maken we immers nog steeds mee dat er verwacht wordt dat wij voor onze kinderen het buitengewoon onderwijs kiezen.
Wanneer wij het hebben over inclusief onderwijs, bedoelen wij dus dat kinderen met een beperking of handicap kunnen aansluiten bij het gewoon onderwijs. En op zich is dat ook "bijzonder onderwijs", omdat dit enkel werkt wanneer ook de nodige aanpassing en ondersteuning voorzien wordt, maar dan binnen het gewoon onderwijs.

Inclusief onderwijs is niet iets aparts voor kinderen met een handicap, het is kwaliteitsvol onderwijs voor alle leerlingen, met oog voor diversiteit, verbondenheid en solidariteit.



Inclusief onderwijs, zo zien wij dat?
10 krachtlijnen vanuit Ouders voor Inclusie
Met deze 10 krachtlijnen willen we concreet maken hoe we vanuit Ouders voor Inclusie dit inclusief onderwijs bij onze kinderen het liefst zouden zien. De realiteit benadert niet steeds dit 'ideaal-beeld', dit spreekt voor zich. Maar met deze krachtlijnen formuleren we wat wij belangrijk vinden.

1. De ouders als eerste verantwoordelijken
voor keuzes binnen het schoolgaan van hun kind.
De keuze van een school of onderwijs-omgeving dient gebaseerd te zijn op de zienswijze en het toekomstperspectief van de ouders en het kind zelf. Deskundigen en instanties horen de leerlingen en de ouders te begeleiden, te ondersteunen en te adviseren en niet in hun plaats te beslissen en hun mening op te dringen. Verder moet het ook mogelijk gemaakt worden dat ouders tijdens het schoolgaan van hun kind ten volle meebeslissen bij het formuleren van doelstellingen, de planning, de organisatie van de ondersteuning, de aanpak van problemen.

2. Inclusief onderwijs is leren en participeren.
Inclusief onderwijs is evenzeer gericht op het leren als op het participeren. Beiden zijn met elkaar verbonden als een kerndynamiek: men leert juist door te participeren en men participeert in het leren.
Kinderen met een handicap volgen het gewoon onderwijs niet om louter mee te doen zonder er iets van op te steken. Maar evenmin met de bedoeling dat het privé onderwijs wordt, los van de klas. Ze nemen deel aan het klasgebeuren en er wordt gewikt en gewogen wat ze best samen met de klas volgen, waar ze in aansluiting met de klas alleen aan werken en waar ze best eventjes apart buiten de klas aan werken.

3. Leren in de brede zin.
Er is niet enkel aandacht voor het cognitieve, maar voor een brede persoonsontwikkeling, met oog voor andere domeinen, zoals het sociale, het creatieve, ... Het succes wordt dan niet enkel afgemeten op de cognitieve ontwikkeling. Een uitval of achterstand op het cognitieve weerhoudt geen deelname of verdere deelname aan het geheel.

4. Inclusief onderwijs sluit aan bij de eigen leerlijn
van het kind en overstijgt het vakjesdenken.
Bij inclusief onderwijs vertrekt men vanuit de diversiteit van de leerlingen. Ieder kind heeft, omwille van eigen mogelijkheden en moeilijkheden, zijn eigen leerlijn. Een kind met een uitgesproken handicap zal op heel wat punten verschillen van het 'gemiddelde' of de eindtermen. Dit is evenwel geen reden tot exclusie. Wanneer men oog heeft voor de eigen leerlijn en naar aansluitingspunten zoekt met de klasgroep, kan deelname aan het regulier onderwijs zeer zinvol en verrijkend zijn en blijven. In de praktijk wordt vaak met het team gewerkt aan een doelenplan, waarbij eigen doelen omschreven worden. Men kijkt naar de kleine stapjes vooruit en differentieert aldus (curriculum-differentiatie).
Dit uitgangspunt houdt meteen in dat het vakjesdenken opgegeven wordt. Daarmee bedoelen we dat kinderen niet op te delen zijn in categorieën van kinderen die wel of niet aan het gewoon onderwijs kunnen deelnemen.

5. De ondersteuning naar het kind en de klas brengen.
Inclusief onderwijs is niet 'dumpen' en hopen dat het lukt.
Om inclusie in het onderwijs een kans te geven is het nodig een ondersteuningsproces op te zetten dat de nodige aanpassingen en ondersteuning aanbrengt. Extra persoonlijke ondersteuning voor de leerling met speciale noden is soms aangewezen, maar dient goed ingepast te worden binnen een breder geheel van curriculum- en instructie aanpassingen, gebruik van hulpmiddelen en 'peer-support'.
Thans komt men, in heel wat situaties, er niet toe inclusief onderwijs op te zetten of aan te houden omwille van het tekort aan overdachte ondersteuning en coördinatie !

6. Inclusief onderwijs is teamwork.
Het is kenmerkend voor inclusief onderwijs dat er in plaats van één leerkracht een gans team betrokken wordt bij het schoollopen van een kind. Een goede afstemming en een vlotte samenwerking tussen alle betrokkenen is noodzakelijk om inclusief onderwijs waar te maken. Deze vorm van 'teamwork' vraagt een open opstelling van de klassenleerkracht, concreet ook de openheid om wat volk over de vloer te krijgen. Dit klinkt evident, maar het is wel een reële struikelblok voor sommige leerkrachten.

7. De klassenleerkracht houdt de touwtjes in handen.
De klassenleerkracht blijft, net zoals bij de andere leerlingen, de verantwoordelijkheid behouden voor de leerling met een handicap. Deze verantwoordelijkheid mag niet overgaan naar een persoonlijk begeleider of extra leerkracht of assistent. De persoonlijke begeleider dient juist het leerproces, dat de klassenleerkracht beheert, te ondersteunen. Hij of zij mag ook geen barrière vormen tussen het kind en de klasgenoten, maar moet juist de contacten bevorderen.

8. De inbreng van de medeleerlingen waarderen
Ondersteuning kan ook uit een onverwachte hoek komen, met name de medeleerlingen. Dit kan benut worden door klasgenoten in te schakelen in de zorg voor de medeleerling met een handicap. Het is opvallend dat het vaak de klasgenootjes zijn die aan nieuwe leerkrachten aangeven hoe best omgegaan wordt met hun 'inclusief' klasgenootje.

9. Inclusief onderwijs voor kinderen met een
handicap als een zegen voor het onderwijs.
Wij willen hierbij de aandacht vestigen op de positieve aspecten van de aanwezigheid van kinderen met een handicap in een gewone school. Uit ervaring blijkt dat de participatie van die kinderen heel verrijkend is, zowel voor de leerkrachten als voor de medeleerlingen. De sociale vaardigheden die de klasgenoten van 'inclusie-kinderen' leren kunnen op geen andere manier zo goed aangeleerd worden !

10. Inclusief onderwijs als motor voor inclusief leven.
Inclusie in het gewoon onderwijs is de gangmaker voor inclusie in andere levensdomeinen. Wat er op onderwijsvlak gebeurt, krijgt dan ook raakvlakken met andere levensdomeinen als vrije tijd en wordt doorgetrokken naar arbeid op latere leeftijd.





Inclusief onderwijs
Prof. Geert Van Hove, Vakgroep Orthopedagogiek, Universiteit Gent

Bij inclusief onderwijs gaan alle kinderen naar de reguliere school. Sommige kinderen (bv. kinderen met een handicap) krijgen extra-ondersteuning om te kunnen participeren aan het school- en klasgebeuren. De kinderen met een beperking werken aan dezelfde projecten als de andere kinderen, maar werken daarbij aan eigen doelen. Daarbij krijgen ze "ondersteuning" op maat. Dit kan zowel gaan om praktische als om pedagogisch-didactische begeleiding. Soms worden specialisten of vrijwilligers of mede-klasgenoten ingeschakeld bij dit ondersteunen. De leerkracht blijft de manager van het geheel. Inclusief onderwijs hecht veel belang aan sociale doelen (erbij horen, vriendschap) en werkt tegelijkertijd ook volop aan de ontwikkeling van de kinderen als probleemoplossers. Zo probeert men kwaliteitsvol onderwijs te realiseren en wordt de school een plaats waar kinderen volop kunnen leren om samen te werken.


1. Inclusief onderwijs toont dat in scholen voor alle kinderen moet gezocht worden naar het juiste evenwicht tussen het 'schoolse' leren enerzijds en het zich kunnen ontwikkelen tot een mens die later sociale problemen zal moeten aanpakken anderzijds. Pas als men daarin voor alle kinderen een evenwicht kan vinden, mag men spreken van kwaliteitsvol onderwijs voor iedereen.


2. Inclusief onderwijs is veel meer dan het 'plaatsen' van kinderen met speciale noden in de gewone school. Er moet gezocht worden welke ondersteuning het kind en de school nodig hebben opdat het kind met zijn leeftijdsgenoten via gezamenlijke projecten zou kunnen werken aan een gemeenschappelijk curriculum, ieder op zijn eigen spoor en eigen tempo. Anders komt men nooit verder dan het 'dumpen' van de kinderen.


3. Inclusie drijft onder andere op vriendschappen tussen kinderen. Binnen inclusiepogingen krijgen kinderen kansen om samen problemen op te lossen. Ze kunnen leren dat ieder kind verschillend is en talenten heeft. Veel kinderen willen dan ook ingeschakeld worden bij het ondersteunen van hun 'maatje' met speciale noden.


4. Leerkrachten die in inclusieprojecten stappen, blijken dikwijls mensen te zijn die al hun kinderen in de klas 'graag zien'. Ze beschouwen ieder kind als uniek en zijn bereid iedere keer weer zeer creatieve oplossingen te bedenken. Via inclusieprojecten kwamen we zo leerkrachten tegen die alle karikaturen over 'de leerkracht' van de tafel veegden.



Wie zijn “Ouders voor Inclusie”
Ouders voor inclusie
Ouders voor Inclusie is in 2001 ontstaan als een beweging van ouders die zich verenigd hebben rond hun streven naar inclusie voor hun kinderen. Het gaat in de eerste plaats om een vereniging van en voor ouders. Ouders voor Inclusie wil er zijn voor alle ouders van alle kinderen ongeacht de aard of graad van hun handicap.
Ouders voor Inclusie heeft in eerste instantie aandacht voor het inclusief onderwijs, omdat de school een groot deel van het leven van onze kinderen uitmaakt. Maar daarnaast willen ze ook breder kijken naar inclusie binnen andere levensdomeinen zoals vrijetijdsbesteding, gezinsleven, arbeid… en meer algemeen ook aandacht besteden aan de beeldvorming rond personen met een handicap.


Prioritaire doelstelling
We willen Inclusief onderwijs verdedigen en bevorderen als een recht voor kinderen met een handicap van verschillende aard en graad. We willen er naar streven dat er ten volle recht wordt gedaan aan het zelfbeschikkingsrecht en de keuzemogelijkheden van ouders en hun kinderen.
We willen ons niet afzetten tegen het Buitengewoon Onderwijs, maar streven ernaar om als ouders erkend te worden in onze keuze voor het 'gewoon onderwijs' om op dit vlak gelijke rechten en gelijke kansen te bekomen voor onze kinderen.




Visie
Centraal in onze visie staat het streven om kinderen met een handicap te aanvaarden als volwaardige mensen en hen alle kansen te bieden tot deelname aan het maatschappelijk leven.
Als ouders pleiten we ervoor dat onze kinderen hun leven kunnen uitbouwen in verbondenheid met het eigen gezin en de eigen omgeving.

Dit houdt heel concreet in dat wij ervoor pleiten om kinderen met een handicap en/of een specifieke onderwijsvraag (om het zo breed mogelijk te houden) toe te laten tot het gewoon onderwijs. Daarbij miskennen wij niet dat zij nood hebben aan bijzonder onderwijs, maar menen wij dat dit 'bijzonder onderwijs' moet mogelijk zijn zonder afbreuk te doen aan hun integratie in de gewone maatschappij. Deelname aan de maatschappij betekent voor kinderen: naar schoolgaan, en daarom willen we dat kinderen met een handicap kunnen schoollopen in het gewoon onderwijs.


Actieterreinen
We willen vooral aan andere ouders mogelijkheden bieden zich te informeren, elkaar te ontmoeten en te bemoedigen.
Verder streven we ernaar alle inclusiepartners informatie ter beschikking te stellen en blijvend te sensibiliseren.
Tenslotte willen we ook het beleid beïnvloeden en met de overheid in dialoog gaan over het standpunt en het perspectief van de ouders en kinderen die voor inclusief onderwijs kiezen.

Organisatie
Een stuurgroep: de stuwende en sturende kracht van 'Ouders voor Inclusie'.  Dit is een vaste groep ouders, met een intensieve en actieve werking. Zij doen beroep op een beperkt aantal inclusiedeskundigen om de beweging verder uit te bouwen en tal van projecten te verwezenlijken.

Een regionale werking per Vlaamse provincie:
Per provincie is er minimaal een aanspreekpunt of contactpersoon. Deze kan mensen met elkaar in contact brengen.

Centraal aanspreekpunt:
Alles wat regionaal gebeurt, moet ergens ook gecentraliseerd worden zodat dit aan alle ouders ter beschikking kan worden gesteld. 'Ouders voor Inclusie' wordt vertegenwoordigd op diverse forums met een duidelijk gezicht en aanspreekpunt.  Hilde Herssens en Rita Stevens nemen dit op zich.


Wat doet “Ouders voor Inclusie”
De jaarlijkse inclusiedag:
Hier staan de 3 sleutelwoorden, ontmoeten-bemoedigen-informeren centraal.  We organiseerden de inclusiedagen reeds in alle Vlaamse provincies.  In de workshops komen telkens verschillende aspecten van inclusief onderwijs aan bod.
voorbije inclusiedagen | eerstvolgende inclusiedag
Informatie en ondersteuning:
Adressenbestand
We onderhouden contacten met bijna 500 families vooral uit Vlaanderen, die op een of andere manier bij inclusie, of inclusief onderwijs betrokken zijn.
Dienstverlening
(telefonisch, persoonlijke contacten, huisbezoeken)
Ouders contacteren ons om verschillende redenen: om gewoon hun verhaal te vertellen, met vragen rond ondersteuning vanuit de overheid, rond het aanwenden van hulpmiddelen, rond bemiddeling in scholen, … Wij proberen hierop, binnen onze beperkte mogelijkheden in te gaan.

Sensibiliseren rond inclusie:
Publicaties (verslagboekjes inclusiedagen)
De verslagboekjes zijn een inhoudelijke weergave van wat tijdens de verschillende workshops op de inclusiedagen aan bod is gekomen.
Het bevat voor elke inclusie-partner heel concrete informatie over de dagelijkse inclusie-praktijk. >> verslagboekjes inclusiedagen
Ouders voor Inclusie is zoveel als mogelijk vertegenwoordigd op: Studiedagen, Infodagen en Infobeurzen.
Media
We willen ook het grote publiek sensibiliseren voor inclusie en de ontwikkeling van inclusief onderwijs in Vlaanderen, door mee te werken aan publicaties in dagbladen of tijdschriften, en programma's op radio en televisie.
Onderzoek inclusief onderwijs:
Ouders voor Inclusie verleent haar medewerking bij verschillende onderzoeken die over inclusie(f) onderwijs worden gedaan. Ze waakt erover dat ook telkens het perspectief van de ouders aan bod komt binnen dit wetenschappelijk onderzoek.  Ouders voor Inclusie doet ook zelf aan onderzoek op basis van bevragingen bij de eigen achterban van ouders.

Netwerking: OVI kan rekenen op een netwerk van medestanders of partners die inclusie welgezind zijn en eraan meewerken, zoals de Vakgroep Orthopedagogiek, Universiteit Gent, Gezin en Handicap, Antwerpen.

Stages:
Vanuit verschillende opleidingen zoals de lerarenopleiding, opleiding logopedie, ergotherapie, orthopedagogie, maatschappelijk werk,… en de universitaire opleiding orthopedagogiek, coördineren we stages waarmee wij een zekere continuïteit proberen te garanderen voor de extra- begeleiding van kinderen die dit binnen hun inclusieproject op geen enkele andere meer structurele manier kunnen krijgen.

Beleidsvoorbereidend werk
Op alle niveaus, zowel gemeentelijk, provinciaal, Vlaams en nationaal willen we ook het beleid beïnvloeden en samen met andere organisaties onze inbreng doen bij het beleidsvoorbereidend werk.