Inclusie, als muziek in de oren: een coördinator in de academie vertelt

Vaak wordt er voor mensen met een beperking aan muziektherapie gedacht. Men gaat ervan uit dat mensen met een beperking niet in het gewone deeltijds muziekonderwijs passen. Toch is dit ook mogelijk. Nog niet alle muziekacademies staan hier even ver in, maar er is wel degelijk een evolutie aan de gang. We gingen in gesprek met Dorien Reyners. Zij vertelt over haar ervaringen als coördinator van het aangepast muziekonderwijs binnen de academie voor muziek, woord en dans te Beringen.

Hoe komen personen met een beperking bij jullie terecht?

“Wij trekken leerlingen aan door reclame te maken. We delen brieven uit aan de scholen voor buitengewoon onderwijs uit onze buurt. Daarnaast maken wij, onze leerlingen en hun ouders ook mondeling reclame. Ook leerlingen uit verschillende dagcentra en tehuizen kennen ondertussen de weg naar onze academie. Degenen die interesse hebben, contacteren vervolgens de muziekacademie en komen zo bij mij terecht. Ik organiseer als eerste een proefles. Na deze proefles heb ik al een iets beter beeld van de leerling en kunnen we kijken waar de leerling in kwestie nood aan heeft. We bekijken of groepslessen mogelijk zijn of dat de leerling toch beter individueel les zou krijgen. Deze indeling kan natuurlijk nog gewijzigd worden als na verloop van tijd blijkt dat de huidige situatie toch niet zo succesvol is. Er wordt vooral op maat gewerkt en naar de noden en verwachtingen van elke persoon afzonderlijk gekeken.”

Welke aanpassingen zijn er nodig om een persoon met een beperking volwaardig muziekles te kunnen geven?

De aanpassing die we het vaakst maken, is een vrijstelling voor notenleer. Dit omdat het voor veel personen met een beperking moeilijk is om de notenleerlessen te volgen. Deze zijn in grote groep, waardoor het vaak te druk is voor de personen die bij ons terechtkomen. Wij combineren meestal de notenleer met de instrumentenles. In de lessen leren we de noten ook aan, maar dan meteen aan de hand van het instrument. Het notenlezen kan ook ruim bekeken worden. Het gaat hier niet steeds om de standaard notenleer, maar we zoeken per leerling uit welke methode voor hem of haar het beste past. Dit kunnen noten van het drumstel zijn of kleurnoten. Belangrijk is wel dat je hier pas voor in aanmerking komt als je een attest van het VAPH (Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap), CLB (Centrum voor Leerlingenbegeleiding), buitengewoon onderwijs of een psychiater kan voorleggen. Dit omdat het toch een aangepast traject is. We moeten dan ook voor elke leerling een aangepast curriculum opstellen.

Voor de rest wordt er per leerling afzonderlijk gekeken wat het beste werkt voor die persoon. Als het mogelijk is om in kleine groepjes les te volgen, dan gaat onze voorkeur hier naar uit. Lukt dit niet dan kan de persoon individueel les volgen. De leerkrachten die deze lessen geven, leerden in hun opleiding piano, gitaar en slagwerk. Dit wil zeggen dat de leerlingen voornamelijk hieruit kunnen kiezen en dan eventueel nog het instrument dat de leerkracht zelf speelt. De meeste leerlingen krijgen in hun eerste jaar een soort verkenning van de verschillende instrumenten waarna ze in het tweede jaar hun keuze kunnen maken. Als er toch iemand een ander instrument wenst te spelen dan bekijken we de mogelijkheden met de vaste instrument leerkrachten. Als zij het zien zitten om deze persoon les te geven, dan is dit zeker mogelijk. Niet elke leerkracht staat hier evenveel voor open maar er zijn toch al enkele succesvolle trajecten die zo verlopen.

Zijn er manieren waarop de leerlingen met een beperking ook met de andere leerlingen in contact komen?

Ja, inclusie wordt binnen onze academie en door onze directie echt wel ondersteund. Zo proberen we toch zeker met concerten mee te doen. We hebben zelf jaarlijks ons eigen concert binnen de afdeling aangepast muziekonderwijs. Daarnaast krijgen de leerlingen die nood hebben aan een extra optreden en dit ook aankunnen nog eens extra de kans om met de reguliere optredens mee te doen. Op deze manier leren de mensen ons kennen en krijgen onze leerlingen nog een extra kans om op te treden want dat vinden ze wel superleuk. De andere leerlingen uit de muziekschool reageren hier ook echt wel positief op. Onze leerlingen hebben vaak veel minder remming om op te treden en vaak hoor je dan de opmerking: “Wauw, wij kunnen daar echt wel van leren.”

Daarnaast sturen we de leerlingen die een specifiek instrument willen spelen of die onze kennis van een instrument beginnen te overstijgen door naar de echte instrumentleerkrachten. Ze volgen dan nog steeds aangepast les doordat de notenleer wegvalt maar wel bij de gewone instrument leerkracht.

Welke ervaring uit het aangepast muziekonderwijs zal je zeker bijblijven?

Ik heb er natuurlijk wel meerdere. Er was bijvoorbeeld een jongen met een ernstig mentale beperking die amper praatte. Hij kwam eerst bij een collega terecht en na een paar jaar stroomde hij door naar mij. Er was wat twijfel of deze leerling al dan niet in ons systeem paste, aangezien we de eerste jaren voornamelijk rond improvisatie werkten bij deze jongen. We blijven tenslotte wel een muziekschool, het is geen muziektherapie. Ik ben heel blij dat we deze leerling uiteindelijk toch hebben behouden. Want op een dag, vrij plots, kwam er toch een kantelmoment. Ik wou toch nog eens proberen met de kleurenpartituur. Ondertussen was er vertrouwen en plots legde hij wel de link tussen de kleurnoten op de piano en de kleurnoten op het blad. Dat was een belangrijke stap in zijn groeiproces want ondertussen speelt hij ook echt liedjes op de piano. Als ik dan zie wat een grote evolutie die leerling heeft gemaakt dan denk ik echt ‘wauw’. Gewoon blijven doorzetten en blijven proberen! Dat is belangrijk! Want je ziet: als er vertrouwen is binnen de relatie en je de juiste methode vindt, kunnen er spectaculaire dingen gebeuren!


Dit interview kwam tot stand met dank aan Astrid Deryck, studente aan de Odisee Hogeschool.